Je weet niet wat je zegt

Soms zeg je of schrijf je niet wat je wilt zeggen of schrijven. Dat kan aan jezelf liggen of aan de omstandigheden. In deze blog geef ik drie voorbeelden: een klassieker en twee recente situaties uit de pers. We doen een spelletje. Oké? Bekijk in elk geval eerst het voorbeeld om te zien of je de onbedoelde verwarring of betekenisverdraaiing ziet. Lees pas dan de uitleg.

Voorbeeld 1
Het eerste voorbeeld komt van rijksoverheid.nl:

“Afghanistan bevindt zich op een kruispunt: het vredesproces is fragiel en we moeten ervoor waken dat de behaalde vooruitgang niet ongedaan gemaakt wordt.”

In deze zin gaat om het gebruik van waken. Altijd moeilijk. Waken is een formeel woord en betekent volgens de Dikke Van Dale: ‘erop toezien dat het genoemde niet gebeurt’. Het is een woord met een negatieve lading, wat betekent dat je bij de bedoelde betekenis strikt genomen geen niet mag gebruiken. Doe je dat wel, dan beweer je het tegenovergestelde van wat je wilt zeggen. Toch schrijft bijvoorbeeld de Taalunie: “De constructie ervoor waken dat kan zowel met als zonder niet gebruikt worden; er is geen betekenisverschil.” Het gebruik van waken is in de loop der tijd veranderd. Of liever: wat ooit als fout gebruik gezien werd, is nu ook goed. De geleerden bewegen mee met het volk.

Voorbeeld 2
Uit de Volkskrant van 17 september:

“President Macron heeft donderdag in Parijs een ingepakte Arc de Triomphe onthuld. De vorig jaar overleden kunstenaar Christo (84) heeft het ontwerp gemaakt voor het inpakken van de triomfboog aan de kop van de Champs-Élysées. Al in 1962 maakte hij zijn eerste plannen daarvoor.”

Ik ben benieuwd of de journalist die het stukje heeft geschreven, bewust met twee betekenissen van onthullen heeft gespeeld. Onthullen is hier gebruikt in de tweede betekenis zoals die in de Dikke Van Dale staat: ‘de plechtige handeling verrichten waarbij een gedenkteken ingewijd wordt’. Dat is natuurlijk prima. Maar zoals het er in de eerste zin van het stukje staat, is het buitengewoon grappig. De eerste betekenis in het woordenboek is namelijk: ‘van het hulsel ontdoen’. En dat is wat er juist NIET is gebeurd.

Voorbeeld 3
Het derde voorbeeld komt van nos.nl van 21 augustus:

“De interesse van internationale clubs in PSV-trainer Roger Schmidt is deze zomer groot geweest. Volgens algemeen directeur Toon Gebrands heeft de Duitser echter geen seconde getwijfeld over een vertrek uit Eindhoven.”

Dit lijkt me een voorbeeld van goed bedoeld, maar slecht uitgevoerd. Het gaat om “geen seconde getwijfeld over een vertrek uit Eindhoven”. Stel je kent de situatie bij PSV niet, wat lees je dan hier? Zonder kennis van de context en alleen op basis van de betekenis van de woorden is de enig mogelijke conclusie dat Roger Schmidt bij PSV is vertrokken. Maar dat is niet gebeurd. Wat er had moeten staan, is dat hij zich juist helemaal thuis voelt in Eindhoven en bij de club blijft. Voorlopig dan, want in voetbal draait alles om dagkoersen.

En? Heb je de betekenisverdraaiingen gezien? Grappig, hè?

2 reacties op Je weet niet wat je zegt

  1. Marcel Lemmens zegt Berichtauteur

    Vandaag (maandag 20 september) in de Volkskrant overigens weer een artikel over de ingepakte Arc de Triomphe. Ook nu is er sprake van een ‘onthulling’, maar dit keer staat het woord tussen aanhalingstekens. Goed idee.

  2. Jan Klerkx zegt

    Leuke voorbeelden. Iets soortgelijks als het eerste voorbeeld heb ik met de uitdrukking ‘niet dan nadat’ (= pas nadat). Veel mensen laten hierbij het woordje ‘dan’ weg en gebruiken dus ‘niet nadat’, wat volgens mij ook het tegenovergestelde zegt van wat wordt bedoeld. Maar deze ‘fout’ is waarschijnlijk net zo ingeburgerd als de combinatie van ‘waken’ en ‘niet’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *