Vertalers: de beste lezers

sonja2Deze week een gastblog van Sonja Brouwer, vertaler, tekstschrijver en eigenaar van vertaal- en tektsbureau sbv anderetaal. Zij schrijft over de bijzondere taalkwaliteiten van professioneel vertalers.

“Hij laat zich vallen! Daar is he-le-maal niets aan de hand! Maar de bal gaat wel op de stip.”

Tien tegen een dat je weet wat hier wordt bedoeld en in welke situatie deze uitspraak is gedaan. Je vindt het ook heel gewoon dat je dat weet. Maar als je er eens goed naar kijkt, zie je dat je er heel wat kennis bij moet halen om deze zinnen zonder context te begrijpen. Je mag wel trots zijn op dat brein van je!

Want je bent nergens als je simpelweg de betekenis van de losse woorden van de zin met elkaar combineert. Daarmee heb je nog geen zinvolle mededeling. Wie is die ‘hij’, en hoezo laat hij zich vallen? De werkelijke mededeling is dat een aanvaller bij het voetballen probeert de indruk te wekken dat de verdediger een overtreding op hem maakt, waardoor hij valt. Dat daar ‘he-le-maal niets aan de hand is’, betekent dat de spreker verontwaardigd is, omdat hij vindt dat de verdediger geen overtreding heeft begaan. En ‘de bal gaat wel op de stip’ wil niet zeggen dat de bal zelf ergens naar toe gaat. Hier wordt gezegd dat de scheidsrechter het niet goed heeft gezien en een strafschop geeft aan de aanvallende partij.

Kortom, er staat veel meer dan er staat. Lezen is vrijwel altijd tussen de regels lezen.

‘Gewone’ mensen zijn dus al behoorlijk goede verstaanders. Het lukt ons zelfs een tekst te begrijpen als die hier en daar eigenlijk niet klopt of onduidelijk is. Maar dan nemen we, zonder dat we ons ervan bewust zijn, genoegen met grotendeels begrijpen. Wat niet zo helder is, daar lezen we overheen, dat is wel zo efficiënt.

Voor vertalers is dat geen optie. Zij houden zich namelijk niet bezig met het omzetten van woorden of zinnen naar een andere taal, maar met het overbrengen van betekenis. Om je daar bewust van te worden, kun je eens proberen de zinnen aan het begin van dit stukje in het Engels te vertalen. Als je ze letterlijk omzet, blijft er niet veel van de boodschap over.

Een vertaler brengt dus de betekenis van een tekst zo goed mogelijk over in een andere taal. Maar daarvoor moet hij ook elk detail en elk aspect helemaal doorgronden. En dat maakt hem tot de meest zorgvuldige lezer die een auteur kan treffen. Een opdrachtgever moet ook niet verbaasd zijn als een professionele vertaler zich bij hem meldt met vragen over de uitgangstekst. Dat is geen bewijs van onvermogen, maar geeft juist blijk van de kritische blik waarover hij als vakman hoort te beschikken. Op die manier kan een vertaling soms beter worden dan het origineel: de vertaler legt de vinger op de zere plekken en zoekt hier een oplossing voor.

5 reacties op Vertalers: de beste lezers

  1. wim lichtenauer zegt

    Hier blijkt dus maar weer, (helaas), dat Nederlandse “stukjes-schrijvers” dat niet meer kunnen zonder een”voetbalvergelijking”
    Men denkt blijkbaar alleen aan voetbal, en
    schrijft die stukjes ” om den brode”.
    Voetbal is net als hondenpoep in een stadsplantsoen: Ook als je niet om honden geeft, stap je er steeds in.
    Wim

  2. Carla Bakkum zegt

    Weg met zuurheid – ik vind dit een leuke column! En 100% uit mijn vertalersleven gegrepen. Ik heb onlangs Nederlandse teksten eerst voor de klant geredigeerd en werd daarna gevraagd de geredigeerde teksten naar het Engels te vertalen. Reken maar dat er mij toen dingen opvielen waar ik als redacteur niet bij stilgestaan was! Voor vertalers is het goed om dit te beseffen. Je klanten zijn niet te achterlijk om goed te schrijven, en het is niet redelijk om hen bestraffend of uit de hoogte hierover te benaderen (naast dat het zakelijk niet slim is). Vaak is hun minder duidelijke tekst voor de beoogde doelgroep (met dezelfde moedertaal) prima te begrijpen, het probleem doet zich pas voor als de vertaler, als ultieme lezer, de tekst gaat analyseren.

  3. Josee Koning zegt

    Sonja heeft gelijk: vertalen is close reading, en ik ben ook een van diegenen die bij opdrachtgevers (en soms boekauteurs) aanklopt met lastige vragen. Als vertaler maak je een mood board in je hoofd, maar dan moeten wel alle details echt kloppen/ duidelijk zijn – anders klopt dat mentale plaatje niet en kun je het niet naar een andere taal omzetten.

  4. Hanneke Kluppell zegt

    Reactie op reactie: Carla Bakker “waar ik als redacteur niet bij stilgestaan was” ???????>

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *